دکتر فرید براتی سده: کرونا وضعیت سلامت روان جامعه ما را تشدید کرده است


شفقنا زندگی- دکتر فرید براتی سده، روانشناس درباره بهداشت روان جامعه با توجه به روز جهانی سلامت روان گفت: تغییر سبک زندگی و مفهومی که ما از زندگی و خانه داریم اتفاقات بعد از کرونا است که بعد از این بر زندگی ها و بر سلامت روان افراد تاثیر گذار خواهد بود. وقتی بحران و بلایی رخ می دهد تا زمانی که ادامه دارد تاثیرات آن محسوس نیست چون مردم در بحران ها و بلایا از هم حمایت می کنند ولی وقتی بحران فروکش کرد اثرات آن خود را نشان می دهد و ما باید از امروز آماده باشیم.

متن گفت وگوی خبرنگار شفقنا زندگی با دکتر براتی سده را می خوانید:

_ جامعه ایران در حوزه بهداشت روان چه جایگاهی دارد؟ شیوع کرونا چقدر بر افراد دارای اختلالات روانی افزوده است؟

اینکه کرونا و شرایط جامعه و بیکاری و گرانی ها روی وضعیت سلامت روان افراد تاثیر گذار هستند مورد تردید نیست 

هر گونه صحبتی در این زمینه ها باید مبتنی بر بررسی و پژوهش بر روی جمعیت هایی باشد یا نمونه هایی از افراد که معرف واقعی جامعه هستند بررسی شوند. من امروز گزارشی دیدم که بنا بر اعلام نهادهای بین المللی به دلیل کرونا نزدیک به ۲۹ تا ۳۰ درصد جمعیت جهان دچار عدم سلامت روانی مشخص شده اند. تحقیقی که در ایران انجام شده همین ادعا را دارد. ما واقعا نمی دانیم آیا این تحقیق در مورد جمعیت معرف جامعه بوده یا نه؟ در حقیقت باید روش های نمونه گیری و روش های بررسی تحقیق اعلام شود. اما اینکه کرونا و شرایط جامعه و بیکاری و گرانی ها روی وضعیت سلامت روان افراد تاثیر گذار هستند مورد تردید نیست و باید بپذیریم. اما درصد ها و اعداد و آماری که اعلام شده باید با تامل بحث شود. در عین حال که می پذیریم آمارها افزایش پیدا کرده اما می توان روی درصدی که اعلام شده بررسی کرد.

باید در این مورد ببینیم تحقیقات چه می گوید. چند وقت پیش آماری اعلام شده که گفته می شود ۲۵% افزایش اعتیاد بر اثر کرونا بوده که وقتی اشاره ای به روش شناسی شد و من این مقله را در یکی از مجلات دانشگاه شهید بهشتی دیدم از داده های مرکز آمار و اطلاعات قوه قضاییه استفاده شده بود و چون تعداد افراد مراجعه کننده در این دوران و در زمانی که کرونا شیوع شده زیاد شده بود گفته شده بود آمار افزایش معتادان، ولی آن هم چنین چیزی نبود و مراجعان به دادگستری ها زیاد شده بود و این مراجعه به دادگستری با افزایش تعداد معتادان فرق دارد ولی چنین ادعایی شده بود و اگر لازم باشد بیشتر در مورد ادعا توضیح می دهم.

من هم در زمانی که مسئولیتی داشتم شاهد این بودم که در مدت اخیر خانواده ها تماس می گرفتند و تقاضا داشتند و می گفتند این عضو خانواده ما معتاد است و بیرون می رود و می آید و ما می ترسیم آلوده شود و ما را هم آلوده کند. بنابراین اگر می شود این فرد را بستری کنید ولی ما نمی توانستیم این کار را انجام بدهیم چون بنا بر تصمیمات ستاد کرونا مراکز اعتیاد تا مدتی بیمار نمی پذیرفتند و ما می گفتیم بروید و از قاضی حکم بگیرید و آنها رفته اند و مراجعه کرده بودند اما این ها معتادان موجود بودند. یعنی خانواده ها در اثر استصیال مراجعه کرده بودند. این دال بر افزایش تعداد معتادان بر اثر کرونا نبود ولی من انتظار داشتم ستاد مبارزه با مواد مخدر در این مورد اطلاع رسانی بکند که این کار را نکرد. در مورد سلامت روان هم همینطور است در مورد کودک آزاری هم گفته شده بود این آمار ها افزایش پیدا کرده است. اما اینطور نبود و در رسانه ها سر و صدا کرد.

_ ولی بسیاری از روانشناسان از بالا رفتن آمار خشونت خانگی در ایام قرنطینه خبر می دهند..

من نمی گویم اینطور نیست شاید مساله بهداشت روانی بیشتر از ۲۹% باشد ما نمی دانیم ولی عرض من این است که وقتی عدد و رقم به میان می آید این بررسی باید بر اساس تحقیقی ملی باشد و نمونه های ملی باشند و نمونه ها واقعی باشند. برای اینکه ادعا کنیم ۲۵% از اعتیاد کشور بعد از کرونا افزایش پیدا کرده باید نرخ بروز اعتیاد را در سال داشته باشیم یعنی تعداد کسانی را در هر سال در کشور معتاد می شوند نه اینکه چه تعداد آدم امروز معتاد هستند. آیا گفته شده سال گذشته تعداد بروز اعتیاد چقدر بوده؟ مثلا ایکس تعداد بوده که بتوانیم بگوییم امروز با آمدن کرونا این تعداد بعلاوه این تعداد است! ما چنین داده هایی را نداریم. مشخص نیست این ۲۹% که امروز اعلام شده همان درصدی باشد که بعد از کرونا مبتلا شده اند شاید قبل از کرونا هم مشکل داشتند. آخرین تحقیقی که در خصوص شیوه شناسی اختلالات روانی در کشور ما انجام گرفت و وزارت بهداشت تا چند وقت پیش همان را می گفت و اخیرا هم باز بر آن تاکید کرده است آمارها از ۲۳% اختلال حرف زده شد و ما بعد از آن عدد و رقمی نداشتیم.

_ آیا این به معنی عدم اعتبار آمارها است؟

نه آمار ها معتبر هستند ولی اینکه می گویند بر اثر فلان چیز است محل سوال است یعنی نتیجه گیری ها از این عدد و رقم باید با احتیاط قرض شود. از کجا معلوم است که ما همین آمار را در سال ۱۳۹۷ نداشتیم. ممکن است بوده و چیز جدیدی نیست. نتیجه گیری هایی که می شود مبتنی بر آمار و اعداد نیست. ما در ایران دچار مشکلاتی هستیم خانواده ایرانی چالش و مسائل زیادی دارد. ولی آیا می توان گفت آسیب ها در جامعه ما در حد بحران است؟ چه کسی می گوید این بحران است؟ براساس چه عدد و کدام چالش؟ ما به چه سطحی بحران می گوییم. در فرهنگ ما حتی یک کودک که دچار ضرب و شتم یا آسیب قرار بگیرد هم زیاد است. ما می گوییم یک معتاد هم زیاد است یک زن هم که دچار آسیب های اجتماعی شود زیاد است اما از نظر عددی و از نظر شاخص چه چیزی وجود دارد که بگوییم آسیب ها در حد بحران است. چه کسی این را می گوید؟ این تفسیر ها توسط مفسرین ارائه می شوند و اگر دقیق نباشند ما را دچار گمراهی می کنند.

_ امروز وضعیت بهداشت روانی در جامعه ما به چه صورت است؟

شرایط اقتصادی و اجتماعی و وضعیتی که ما می بینیم بر ذهن مردم اثر می گذارد

وضعیت سلامت روان در کشور ما چندان مورد توجه نبود و کرونا این وضعیت را تشدید کرده است

خوب نیست ولی ابتدا باید ببینیم وضعیت بهداشت روانی در جامعه ما به چه صورت است. ما تعریف محدودی از بهداشت روانی داریم که تحقیق آقای نوربالا هم به همین مساله اینطور نگاه می کند که بهداشت روانی یعنی بیمار روانی نباشد. این در جامعه ممکن است زیاد باشد. از طرفی تعریفی دیگر از سلامت روانی وجود دارد اینکه آدم از زندگی اش راضی باشد و در زندگی اش دلخوش باشد اگر این را در نظر بگیریم ممکن است بیشتر باشد، باید ببینیم تعریف ما چیست؟ دوستان ما تستی را به گروه هایی دادند و علائم دلشوره و اضطراب روانی و نگرانی را آمار گیری کردند که نشان می دهد وضعیت خوب نیست. در زندگی مردم شرایط  بی ثباتی وجود دارد و نمی توانند برنامه ریزی کنند. همه این ها اثر گذار است. ولی باید دقت کنیم در عین حال که این ها را می گوییم و قبول داریم و آسیب شناسی روانی را ارزیابی می کنیم به یکباره نگوییم در آستانه بحران، آستانه بحران یعنی چه؟ چه کسی گفته است کدام نوع مشکلات در خانواده های ما و در کشور ما بیشتر است؟ وضعیت سلامت روان در کشور ما چندان مورد توجه نبود و کرونا این وضعیت را تشدید کرده است. وزارت بهداشت امروز باید پاسخ گو باشد تشکیلات سلامت روان جامعه ما را با تشکیلاتی که در حوزه بیماری های جسمی در وزارت بهداشت کار می کنند مقایسه کنید. دفاتر و معاونت های مختلفی برای بهداشت و در مان داریم طبیعی است که وقتی به بهداشت روان توجه نشود آمار ها بالا می رود. در اینکه شیوع بیماری های روانی در جامعه ما روند افزایشی دارد مورد تردید نیست ولی باید عدد و رقم واقعی باشد.

_ در جریان آمار ها در این حوزه هستید؟

کرونا سلامت آحاد جامعه جهانی ما را تحت تاثیر قرار داده است

چه تعداد متخصص روانشناس در ستاد ملی کرونا و ستاد های مربوطه وجود دارند و امروز چه کاری می کنند؟

چند روز گذشته گفته شد این آمار ها منتشر شده و توسط دکتر نوربالا انجام شده است. آقای نوربالا عضو بخش سلامت و روان ستاد مقابله با کرونا است. ظاهرا این آمار ها ۲۹% اعلام کرده است. تمام نهاد های مربوطه بر این مساله متفق القول هستند که کرونا سلامت آحاد جامعه ما را تحت تاثیر قرار داده است. گفته می شود یک میلیارد نفر از نظر اقتصادی فقیر تر شده اند این در همه جای دنیا دیده می شود و تاثیراتی دارد. در گزارش جهانی شادی که هر سال چاپ می شود و موسسه راه حل های پایدار سازمان ملل منتشر می کند امسال با تاکید بر کرونا اعلام کرده است وضعیت شادی در کل جهان خوب نیست و نسبت به سال های قبل افت کرده است و رضایت از زندگی پایین است کرونا در همه جای دنیا اثر گذار بوده و در جامعه ما هم هیمنطور است و باید رقم ۲۹% را بپذیریم اما اینکه باید چه کرد؟! مهم است. اولین سوال این است چه تعداد متخصص روانشناس در ستاد ملی کرونا و ستاد های مربوطه وجود دارند و امروز چه کاری می کنند؟ به نظر من هیچ کاری چون متخصص مددکار و روانشناس است همه آنها پزشک نیستند. در دنیا در ستاد های اینچنینی سیاستمداران و مسئولین و پزشکان حاضر نیستند مجموعه ای از متخصصین برنامه ریزی می کنند که در این شرایط چطور واکسن زدن را ترغیب کنند، روانشناس اجتماعی و متخصص ارتباطات می خواهد. اینکه چطور افراد با از دست دادن عزیزان خود کنار بیایند. این کار پزشک عمومی نیست این کار روانشناس است. در این زمینه ها چند درصد روانشناسان کار می کنند و چه کسانی هستند؟ ولی نیست بنابراین مساله این است که متاسفانه ما کاری برای این بخش نکرده و نیم کنیم و این ضعف ما است.

_ تبعات این مساله چیست؟

کم کم اثرات کرونا خود را نشان خواهد داد

پسا کرونا و سبک زندگی پسا کرونا می تواند بحث مفصلی باشد. امروز مفهوم خانه که محل آرامش و زندگی ما است عوض شده است. با توجه به خانگی شدن مشاغل و ورود آموزش به خانه ها خانه دیگر آن مفهوم را ندارد و سبک زندگی عوض شده است. عوض شدن سبک زندگی ها و تسریع برخی چیز ها از جمله تسریع دیجیتالی شدن زندگی که ما تا امروز هم از دست آن می نالیدیم که دیجیتال آمده و زندگی ها را به این صورت در آورده و اعتیاد به بازی ها را زیاد کرده امروز بیشتر هم شده است. دیجیتالی بودن که مساله بود امروز بیشتر مساله است. منطقه ای شدن زندگی ها که به آن لوکالیزیشن می گویند بیشتر شده است و از آن طرف چیزهایی کمتر شده است مثلا بر اثر فاصله گذاری ها ارتباطات کمتر شده است. این کم و زیاد شدن ها و تغییر سبک زندگی و مفهومی که ما از زندگی و خانه داریم اتفاقات بعد از کرونا است که بعد از این بر زندگی ها و بر سلامت روان افراد تاثیر گذار خواهد بود. همه این ها باید بررسی شود، کرونا بسیار اثر گذار بوده است. وقتی بحران و بلایی رخ می دهد تا زمانی که ادامه دارد تاثیرات آن محسوس نیست چون مردم در بحران ها و بلایا از هم حمایت می کنند و همیاری زیاد می شود و کارهای خیریه و داوطلبانه زیاد است. ولی وقتی بحران فروکش کرد اثرات آن خود را نشان می دهد و ما باید از امروز آماده باشیم. خوشبختانه امروز واکسن به خوبی در تعداد بالا تزریق می شود. این مساله کاهش مرگ و میر را به همراه دارد و زندگی به سمت طبیعی شدن پیش می رود و کم کم اثرات کرونا خود را نشان خواهد داد هنوز کرونا آثار خود را نشان نداده است من عقیده دارم که منابع می گویند بعد از این است که اگر قرار است دچار مشکلات و مسائل کرونا بشویم خواهیم شد امروز جامعه حمایت کرده و مردم هر طور شده همدیگر را یاری کرده اند و بعد از این باید برنامه ریزی شود و متخصصین و صاحبنظران وارد نهاد های تصمیم گیر بشوند و نظر بدهند و دستگاه ها پای کار بیایند.

دیدگاهتان را بنویسید